Unia Europejska po raz pierwszy ujawniła swoją ambitną Strategię Przemysłu Obronnego, której celem jest zwiększenie jej strategicznej autonomii. Ten krok ma nie tylko istotne implikacje dla Europy, ale także dla innych regionów, w szczególności Azji i Pacyfiku. Tło Strategii Według międzynarodowych analityków Strategia Przemysłu Obronnego UE (EDIS) ma na celu przekształcenie przemysłu obronnego w państwo wojenne poprzez promowanie inwestycji, prac badawczo-rozwojowych, produkcji, zamówień i własności sprzętu obronnego poprzez współpracę między wykonawcami zamówień obronnych w UE. Jest to część wysiłków UE zmierzających do przejścia od reagowania kryzysowego na konflikt rosyjsko-ukraiński do długoterminowego zwiększenia gotowości przemysłu obronnego. Już w marcu 2022 r., krótko po wybuchu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego, UE przyjęła ambitny plan „Kompasu strategicznego”, którego celem jest ustanowienie niezależnych zdolności wojskowych i obronnych. Plan wymaga od państw członkowskich UE zwiększenia budżetów obronnych, wzmocnienia prac badawczo-rozwojowych i zamówień na zaawansowany sprzęt wojskowy, w szczególności w zakresie systemów dowodzenia, kontroli, komunikacji, dronów, czołgów nowej generacji i zintegrowanych systemów rakietowych obrony powietrznej. Pomysł autonomii obronnej w UE pojawił się już przed konfliktem rosyjsko-ukraińskim, częściowo z powodu napiętych stosunków między UE a USA podczas prezydentury Trumpa. Chociaż stosunki poprawiły się za prezydenta Bidena, wycofanie się USA z Afganistanu bez konsultacji z europejskimi sojusznikami i ustanowienie trójstronnego partnerstwa bezpieczeństwa AUKUS z Australią i Wielką Brytanią (która opuściła UE) dodatkowo zmusiły UE do zmniejszenia nadmiernego polegania na amerykańskim „parasolu bezpieczeństwa”. Dlatego EDIS można postrzegać jako znaczący krok dla UE w dziedzinie bezpieczeństwa obronnego, mający na celu wdrożenie „Kompasu strategicznego” i promowanie celu UE w zakresie „strategicznej autonomii”. Ambitne cele Międzynarodowi obserwatorzy wskazują, że tylko 18% europejskich funduszy na zamówienia obronne trafiło do krajowych firm zbrojeniowych w latach 2021–2022. Z powodu niewystarczających rezerw około 75% nowo zakupionego sprzętu wojskowego pochodziło od producentów spoza Europy, a 68% z przemysłu zbrojeniowego USA. EDIS ma na celu zmniejszenie zależności od USA przy jednoczesnym rozwiązaniu „zagrożenia bezpieczeństwa ze strony Rosji”. Strategia przewiduje, że do 2030 r. co najmniej 50% budżetów na zamówienia (60% do 2035 r.) powinno zostać skierowanych do dostawców z UE, a co najmniej 40% sprzętu obronnego powinno zostać zakupione poprzez współpracę. EDIS proponuje pięć głównych środków mających na celu wzmocnienie zdolności przemysłu obronnego UE: (1) zwiększenie i skuteczniejsze wykorzystanie inwestycji w obronność; (2) poprawa reakcji i odporności łańcucha dostaw obronnych; (3) wzmocnienie wsparcia finansowego dla przemysłu obronnego; (4) dostosowanie się do realistycznych trendów w prowadzeniu wojny; (5) rozwijanie partnerstw z krajami zagranicznymi. Wszystkie te środki mają na celu zachęcenie rządów państw członkowskich do zacieśnienia współpracy i uniemożliwienie im zakupu broni z krajów spoza UE. Szef unijnej polityki zagranicznej Josep Borrell stwierdził: „Po dziesięcioleciach niskich wydatków musimy więcej inwestować w sektor obronny. Musimy lepiej współpracować, aby stworzyć silny, konkurencyjny europejski przemysł obronny”. Były szef Sztabu Wojskowego UE, Jean-Paul Pelosse, zauważył również: „Autonomia obronna jest warunkiem wstępnym autonomii strategicznej. Jeśli europejskie systemy uzbrojenia, nawet najmniejsze komponenty, zależą od dostaw zewnętrznych, osiągnięcie autonomii strategicznej będzie ogromnym wyzwaniem”. Aby przygotować się na potencjalne wojny, UE koncentruje się na promowaniu wspólnych zamówień i uzupełnianiu europejskich rezerw, ze szczególnym naciskiem na europejską ustawę o wzmocnieniu przemysłu obronnego (EDIRPA) i ustawę o pomocy w produkcji amunicji w celu wzmocnienia wsparcia dla Ukrainy. Ogólnie rzecz biorąc, EDIS wyznacza ambitną ścieżkę promowania większej integracji i współpracy w zakresie zamówień i polityki obronnej. Odzwierciedla motywację UE do przekształcenia europejskiego kryzysu obronnego w okazję do wzmocnienia zbiorowego bezpieczeństwa. Niepewne perspektywy sukcesu Sukces strategii zależy od zasobów i determinacji politycznej. Budżet obronny UE jest niewątpliwie wystarczający: w 2022 r. wydatki wojskowe UE wyniosły $240 miliardów, znacznie poniżej wydatków USA ($794 miliardów), ale ponad dwukrotnie więcej niż Rosji ($92 miliardy) i prawie na równi z Chinami ($273 miliardy). Konflikt rosyjsko-ukraiński bezpośrednio doprowadził do rekordowo wysokich wydatków UE na obronę wynoszących $295 miliardów w 2023 roku. W ciągu zaledwie dwóch lat liczba państw członkowskich NATO przeznaczających 2% swojego PKB na budżety obronne wzrosła z 9 do 23. W ciągu pierwszych 16 miesięcy po rozpoczęciu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego państwa członkowskie UE zainwestowały ponad 100 miliardów euro w obronę, ale prawie 80% kontraktów nadal przyznano firmom spoza UE, przy czym Stany Zjednoczone odpowiadały za ponad 60%. Jednak wiele krajów UE nadal waha się, czy pozwolić UE na interwencję w ich politykę obronną i bezpieczeństwa. Różnice polityczne między państwami członkowskimi, kwestie suwerenności narodowej i rozbieżności w sposobie radzenia sobie z konfliktem rosyjsko-ukraińskim między Europą Zachodnią i Wschodnią będą stanowić wyzwania dla skutecznego wdrożenia EDIS. W szczególności decyzja Niemiec o zakupie amerykańskich myśliwców F-35 zamiast modeli wyprodukowanych w Europie podkreśla trudności we wdrażaniu hasła „strategicznej autonomii”. Wpływ na region Azji i Pacyfiku Jako znacząca siła w wielobiegunowym porządku świata, strategia przemysłu obronnego UE nie tylko wpływa na Europę, ale także wywołuje efekt domina w innych regionach. Po pierwsze, wraz z możliwością powrotu Trumpa do władzy, wzrośnie popyt na strategiczną autonomię wśród sojuszników UE i USA w Azji, co będzie napędzać współpracę przemysłu obronnego między UE a potęgami obronnymi Azji i Pacyfiku, takimi jak Japonia i Korea Południowa. Premier Japonii Fumio Kishida ostrzegał: „Dzisiejsza Ukraina może być jutrzejszą Azją Wschodnią”. Od 2019 r. UE otwarcie oświadcza, że Chiny są zarówno partnerem, jak i systemowym rywalem. Konsensus w sprawie obaw dotyczących Chin może skłonić UE i Japonię do wzmocnienia współpracy przemysłu obronnego. W obliczu znaczących zmian w środowisku bezpieczeństwa w Europie i Azji UE ma nadzieję na wzmocnienie współpracy obronnej z Japonią i Koreą Południową. Podczas wizyty prezydenta Rosji w Korei Północnej, Rosja i Korea Północna ogłosiły podniesienie poziomu swoich relacji do wszechstronnego partnerstwa strategicznego, co zwiększyło prawdopodobieństwo dalszego wzmocnienia współpracy obronnej UE z Japonią i Koreą Południową. W rzeczywistości wzrost Korei Południowej na globalnym rynku broni, szczególnie w eksporcie broni do Europy, był zauważalny. Od wybuchu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego Polska zamówiła duże ilości południowokoreańskich czołgów K2 i samobieżnych haubic K9, podczas gdy Rumunia, Finlandia i Estonia również zwiększają import broni z Korei Południowej. Tymczasem UE rozważa również promowanie współpracy z Koreą Południową w innych obszarach, takich jak przestrzeń kosmiczna, cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo morskie, a także z Japonią w zakresie rozbrojenia jądrowego i nierozprzestrzeniania. Przywódcy Japonii i Korei Południowej uczestniczyli w szczytach NATO przez trzy kolejne lata, co wskazuje, że przyszła współpraca obronna między UE a tymi dwoma krajami będzie się dalej wzmacniać, zwłaszcza jeśli Trump wygra wybory prezydenckie w USA w listopadzie 2024 r. Innym wpływem EDIS na region Azji i Pacyfiku jest dalsza stymulacja ekspansji wojskowej, w szczególności w zakresie inwestycji w broń morską i powietrzną. W ostatnich latach konflikt rosyjsko-ukraiński i napięcia na Morzu Wschodniochińskim i Cieśninie Tajwańskiej spowodowały wzrost globalnych i regionalnych wydatków na obronność. Według Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI) globalne budżety obronne osiągnęły rekordowe $2,4 biliona dolarów w 2023 r. Kraje regionu Azji i Pacyfiku, zwłaszcza państwa Azji Południowo-Wschodniej, będą miały więcej opcji dostaw broni poza Rosją i USA. Chociaż zmiana ta może potrwać kilka lat, trend ten jest nieodwracalny. Eksperci uważają, że w dłuższej perspektywie, w miarę jak UE będzie coraz bardziej angażować się w sprawy Azji i Pacyfiku oraz rozwijać EDIS, wielobiegunowa struktura regionu stanie się jaśniejsza, odchodząc od obecnej sytuacji „dwóch supermocarstw, wielu silnych państw”. UE aktywnie zabiega o wsparcie ASEAN i naciska na podniesienie dwustronnych stosunków do kompleksowych partnerstw strategicznych. Jeśli ASEAN i UE dalej wzmocnią współpracę obronną, nie jest niemożliwe, że ASEAN pozwoli UE na formalne uczestnictwo w swoich mechanizmach jako pełnoprawny partner dialogu. Ten rozwój sytuacji może zwiększyć złożoność wielowarstwowej struktury władzy regionu, a jednocześnie pomóc utrzymać równowagę strategiczną w regionie Azji i Pacyfiku. (Koniec)
Menu
